بايلىقتى وياتتى

　　(باسى 1 ـ بەتتە)

　　اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ “شينجياڭنىڭ مەملەكەتتىڭ جالپى جاعدايىنداعى ستراتەگيالىق ورنىن مىقتاپ يگەرۋ” جونىندەگى ماڭىزدى ٴسوزىنىڭ رۋحىن باتىل دايەكتىلەندىرىپ، ەنەرگيا بايلىعى سالاسىنداعى رەفورمانى بۇرىن بولماعان تەبىنمەن پارمەندى ىلگەرىلەتىپ، كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن تەكسەرىپ بەكىتۋ ٴتارتىبىن ساپالىلاندىرىپ، ۇقىق بەرىپ قۋات ۇستەۋ كولەمىن كەڭەيتىپ، ٴتۇيىندى كەن ونىمدەرى بايلىعىن بارلاۋ، اشۋدى جانە جاسىل كەن شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن ساپالىلاندىرۋدى، قۋاتتاندىرۋدى ىلگەرىلەتتى.

　　ىرىقتىلىقپەن شابۋىلعا ٴوتتى

　　اراق جاقسى بولسا، 

　　قاريدارعا جول الىس سانالمايدى

　　تاۋ قويناۋى تولعان التىن، مىس، تەمىر، “ويپات” تولعان كومىر، مۇناي، گاز.

　　ورتا ازيا جانە تەتىس سىندى ەكى ۇلكەن دۇنيە جۇزىلىك قۇرىلىمدى ەندەي ٴوتىپ،　　　　　　   كەن ٴوڭىرىن قالىپتاستىرعان شينجياڭدا بايقالعان كەن بايلىعى 153 تۇرگە جەتتى، بۇل بۇكىل ەلدەگى 173 ٴتۇردىڭ %88 ىن ۇستايدى، بۇكىل ەلدەگى كەن ٴتۇرى ٴبىرشاما تولىق ساناۋلى ولكەلەردىڭ ٴبىرى.

　　“كومىر تاۋى”، “مۇناي تەڭىزى” سىندى سىرتقى بەينەسىنەن تىس، شينجياڭدا تاعى ٴبىر ميلليارد توننا دارەجەلى تەمىر، 10 ميلليون توننا دارەجەلى تيتان، ٴبىر ميلليون توننا دارەجەلى　　 ليتي ـ بەريللي، 10 ميلليون توننا دارەجەلى فليۋوريت سىندى مول بايلىق قورى ساقتالعان.

　　الايدا، شينجياڭنىڭ نەگىزگى كەن ونىمدەرى بايلىعىنىڭ جالپى تۇلعالىق تەكسەرىپ انىقتالۋ مولشەرى ورتا ەسەپپەن %20 كە دە جەتپەيدى، بۇكىل ەلدىڭ %40 ــ 35 تىك ورتاشا دەڭگەيىنەن الدەقايدا تومەن. دۇنيە جۇزىندەگى ەنەرگيا جانە مەتال كەن بايلىعى ماڭىزدى شوعىرلانعان رايون، ەلىمىزدىڭ ماڭىزدى كەن بايلىعى جاعىنداعى ورىن باساتىن رايون رەتىندە، شينجياڭ كەن بايلىعىن بارلاۋ، اشۋدا كەن بايلىعىنىڭ انىقتالۋ مولشەرى تومەن، قوعامنىڭ وتكەرمەلەنگەن بولىكتەردى ٴبىلۋى جەتەرسىز بولۋ سىندى قيىنشىلىققا ٴدوپ كەلىپ وتىر.

　　بۇكىل ەلدەگى كەن كاسىپورىندارىن نەمەسە كەن بايلىعىن بارلاۋعا، اشۋعا بەل بايلاعان كاسىپورىنداردى شينجياڭنىڭ كەن شارۋاشىلىعىن اشۋعا بەلسەنە ات سالىسۋعا باۋراپ، شينجياڭنىڭ كەن شارۋاشىلىعى بازارىن گۇلدەندىرۋ شۇعىل شەشۋگە ٴتيىستى قيىن ماسەلەگە اينالدى.

　　شينجياڭنىڭ كەن شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرى ارەكەت جاساۋدا.

　　كۇللى تىرشىلىك جاندانعان 6 ـ ايدا 2024 ـ جىلعى تۇڭعىش رەتكى شينجياڭنىڭ كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن وتكەرمەلەۋ نىسانىن تانىستىرۋ ٴماجىلىسى حوتاندا وتكىزىلدى، 127 نىسان شوعىرلى تانىستىرىلدى، بۇكىل ەل بويىنشا 310 نان استام كەن شارۋاشىلىعى كاسىپورنىنان مىڭنان استام ادام باس قوستى، 14 كاسىپورىن ۇستىندە ستراتەگيالىق سەلبەستىك كەلىسىمىنە قول قويدى.

　　كۇزگى سالقىن سامال ەسكەن 9 ـ ايدا شينجياڭنىڭ 2 ـ رەتكى كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن وتكەرمەلەۋ نىسانىن تانىستىرۋ ٴماجىلىسى ىلەدە وتكىزىلدى، تانىستىرىلعان نىسان 182گە كوبەيدى، وتكەرمەلەنگەن بولىك اناعۇرلىم كوپ، كەن ٴتۇرى اناعۇرلىم تولىق بولىپ، شينجياڭنىڭ كەن شارۋاشىلىعى دامۋىنىڭ جالىندى تىنىسىن جان ـ جاقتى ايگىلەدى.

　　ماۋەلى جەمىسكە تولعان 10 ـ ايدا 178 كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن وتكەرمەلەۋ نىسانى جۇڭگو حالىقارالىق كەن شارۋاشىلىعى جينالىسىنىڭ شينجياڭ ارناۋلى تانىستىرۋ جينالىسىندا شوعىرلى بوي كورسەتتى. جينالىس الاڭىندا بوس ورىن قالمادى، ٴتىپتى، ٴدالىزدىڭ ٴوزى دە ادامعا لىق تولدى.

　　“وتىرارعا ورىن تاپپاۋ” جاعدايى شانشي شيڭگۇڭ قارجى قوسۋ جارنا تىزگىندەۋ توبىنىڭ القا باستىعى ۋاڭ شۇيلياڭدى قاتتى تاڭ قالدىردى، “شينجياڭنىڭ كەن شارۋاشىلىعىن اشۋعا ات سالىسۋ تىلەگىم ٴتىپتى دە كۇشەيە ٴتۇستى”، ـ دەدى ول.

　　وڭتۇستىك شينجياڭنان سولتۇستىك شينجياڭعا دەيىن، ونان بۇكىل ەلدىڭ ۇلكەن ساحناسىنا دەيىن، جوعارى ولشەمدى، زور كولەمدى، ىقپالى كەڭ كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن وتكەرمەلەۋ نىساندارىن تانىستىرۋ ماجىلىستەرى كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعى وتكەرمەلەنگەن بولىكتەردى دۋمانداتىپ عانا قويماي، اسىرەسە، كەن شارۋاشىلىعى ينفورماتسياسى ارناسىن ونان ارى ىركىلىسسىزدەندىرىپ، شينجياڭنىڭ جاڭا كەزەكتى كەن شارۋاشىلىعىنا قارجى قوسۋ ورلەۋىن قالىپتاستىرۋعا جەتەكشىلىك ەتتى.

　　الدىڭعى 11 ايدا شينجياڭدا وتكەرمەلەنگەن كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىنىڭ سانى، ساۋدا سوماسى جانە قامباعا ەنگىزۋ مولشەرى تاعى دا تاريحتاعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى، اۆتونوميالى رايون مينيسترلىك، ولكە ەكى دارەجەلى كەن بارلاۋ ۇقىعىنان 198ىن وتكەرمەلەپ، وتكەرمەلەۋ پايداسى سايكەس مەزگىلدەگىدەن %47.16 ارتتى.

　　“بۇرىن بولىكتەردى تىزىمدەۋدى كۇتىپ وتىراتىنبىز، قازىر بولىكتەردى ىزدەۋگە ىرىقتىلىقپەن اتتاناتىن بولدىق”، ـ دەدى اۆتونوميالى رايوندىق جاراتىلىستىق بايلىق مەڭگەرمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ شۋجيى سۇن جيجوۋ.

　　ىشكى جاقتان بەلسەنە “بولىك ىزدەدى”. بۇكىل رايونىمىزدىڭ “ٴبىر ۇلكەن كارتاسىن” اشىپ، ورتالىق پەن اۆتونوميالى رايوننىڭ ٴتۇرلى قازىنالىق قارجى شىعارىپ جۇرگىزگەن گەولوگيالىق بارلاۋ نىساندارىنىڭ جەتىستىك ماتەريالدارىن جيناپ، كاسىپورىن، ٴىسورىنداردان، قوعامنىڭ ٴار سالاسىنان بولىك دەرەكتەرىن نەمەسە ۇسىنىستاردى جينادى.

　　تومەننەن “بولىكتەردى الۋعا” ٴمان بەردى. ايماق، اۋدان ەكى دارەجەدەگى جاراتىلىستىق بايلىققا جاۋاپتى تاراۋلاردى بولىكتەردى وتكەرمەلەۋگە بەلسەنە ٴوتىنىش بەرۋگە ۇيىمداستىردى، اۆتونوميالى رايوندىق گەولوگيالىق جەتىستىكتەر ورتالىعى بولىكتەردى بارلاۋ ناتيجەسىنە، كەن ىزدەۋ بولاشاعىنا تالداۋ جاساپ، دارەجەگە ايىرىپ، گەولوگيالىق ماتەريال جاسادى.

　　جوعارىدان ىرىقتى تۇردە “بولىكتەردى الدى”. جاراتىلىستىق بايلىق مينيسترلىگىنىڭ كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن باسقارۋ مەكەمەسىمەن، جۇڭگو گەولوگيالىق تەكسەرۋ مەكەمەسىمەن بايلانىستى كۇشەيتىپ، مۇناي ـ تابيعي گاز، تاقتاتاس گازى، ليتي، قالاي، سۇرمە، كالي تۇزى سياقتى كەن تۇرلەرىنىڭ گەولوگيالىق ماتەريالدارىنا تالداۋ جاساپ، زەرتتەۋ جۇرگىزىپ، وتكەرمەلەۋگە بولاتىن بولىكتەردى تاپتى.

　　ساپالى كەن بايلىقتارىن اشىق جاريالاپ، قۋاتتى، كاسىپ سالاسى بار، جەتەكشىلىك قۋاتى كۇشتى كاسىپورىنداردى ەنگىزىپ، شينجياڭ كەن بايلىعى باسىمدىعىن ەكونوميكالىق باسىمدىققا، دامۋ باسىمدىعىنا اينالدىرۋ جولىندا رەفورمانى ۇزدىكسىز جەدەلدەتىپ، قىزمەت وتەۋدە جاڭالىق اشتى.

　　جۇمىس باعدارلاماسىن قايتا جاسادى

　　قامشى سالدىرماي العا جۇيتكىدى

　　شاقىرىپ اكەلۋ تەك ٴبىرىنشى قادام عانا،　　ودان دا ماڭىزدىسى، ايتارلىقتاي قىزمەت وتەۋ.

　　بازارلانعان، زاڭمەن باسقارىلاتىن، حالىقارالانعان شارۋاشىلىق ـ ساۋدا ورتاسىن كۇش سالا قالىپتاستىرىپ، اناعۇرلىم ساپالى قىزمەت وتەۋمەن قامداپ، ٴتۇرلى بايلىقتى كادەگە جاراتۋ نىساندارىنىڭ جەدەل تياناقتانىپ دامۋىن ىلگەرىلەتىپ، كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن وتكەرمەلەۋ رەفورماسىندا شينجياڭ ەسىك اشۋ، سەلبەستىك جاساۋ جاعىنداعى ەڭ ۇلكەن شىن پەيىلىن ايگىلەدى.

　　كەن بايلىقتارىن بارلاۋدا، اشۋدا، ٴسوز جوق، زاڭ بويىنشا كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىنا يە بولۋ كەرەك، بۇل كەن بارلاۋ ۇقىعىن دا، كەن اشۋ ۇقىعىن دا قامتيدى.

　　“ادەتتە كەن اشۋ كۋالىگىن بىتىرۋگە 2 جىلدان ارتىق ۋاقىت كەتەدى، ٴبىز 3 ايدا عانا ورىنداپ بولدىق”. شينجياڭ گەولوگيا، كەن بايلىعى قارجى قوسۋ (توبى) شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ ورىنباسار باس ديرەكتورى　　   ۋاڭ شياۋبيڭ شينجياڭنىڭ كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن تەكسەرىپ بەكىتۋ ٴتۇزىمى رەفورماسى دەر كەزىندە اكەلگەن تيىمدىلىكتى القادى.

　　بۇكىل ەلدەگى ەڭ ۇلكەن، دۇنيە ٴجۇزى بويىنشا 6 ـ ورىندا تۇراتىن شينجياڭ حوشاۋيۇن　　قورعاسىن ـ مىرىش كەنى 2023 ـ جىلى 25 ميلليارد يۋان حالىق اقشاسى بويىنشا مالىمدەلگەن باعامەن مەردىگەر شاقىرىپ وتكەرمەلەندى، سونداي ـ اق سول جىلى وتكەرمەلەنىپ، سول جىلى قازىلىپ، دۇنيە جۇزىلىك اسىل قازىنانىڭ كەيىنگى اشۋ جۇمىستارىنا قىمباتتى ۋاقىت ۇتتى.

　　كەم ـ كەتىگىنە قاراماي قابىلداۋ، راسمياتتى ىقشامداۋ، قاتار ىلگەرىلەتۋ سىندى ٴبىر قىدىرۋ جۇمىس باعدارلاماسىن ساپالىلاندىرىپ، حوشاۋيۇن قورعاسىن ـ مىرىش كەنىنىڭ تەز ارادا تياناقتانىپ ٴونىم بەرۋىن ىلگەرىلەتتى.

　　شينجياڭ ساپالى بولىكتەرمەن قامداۋدى قامتاماسىز ەتۋدى ٴتۇيىن ەتىپ، تەكسەرىپ بەكىتۋ ۇقىق شەگىن ۇزدىكسىز رەتتەپ، كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن ىستەن بۇرىن، ٴىس بارىسىندا، ىستەن كەيىن باقىلاۋ ـ باسقارۋدى كەمەلدەندىرىپ، كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن وتكەرمەلەۋ مەحانيزمى مەن جۇمىس باعدارلاماسىن جاڭالاپ، قايتا جاساپ جانە كەمەلدەندىرىپ، پايدانى ٴبىر جاقتى ەتۋ جانە باسقارۋ اناعۇرلىم ۇيلەسىمدى، ەگجەي ـ تەگجەيلى بولدى.

　　كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن وتكەرمەلەۋ باعدارلاماسى ساپالىلاندى. ىشكى جاقتا ەرەجەگە ۇيلەسىمدىلىگىن تەكسەرۋ باعدارلاماسىن كەمەلدەندىرۋ، مەڭگەرمە، مەكەمە اراسىنداعى بايلانىسشى ٴتۇزىمىن ورناتۋ، باستاپقى وتكەرمەلەۋ باعاسىن بەلگىلەۋ ٴتاسىلىن ساپالىلاندىرۋ سياقتى شارالار ارقىلى كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن وتكەرمەلەۋدىڭ جالپى بارىسىن 156 قىزمەت كۇنىنەن 69 قىزمەت كۇنىنە قىسقارتتى.　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　　 (جالعاسى 4 ـ بەتتە)