بايلىقتى وياتتى

　　(باسى 3 ـ بەتتە)

　　وتكەرمەلەۋ ايىرباسى ەرەجەسىن اقاۋسىزداندىردى. كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعى ساۋداسى كەپىلدىك اقشاسىن كەزەڭگە ٴبولىپ ورنالاستىرۋ، ٴۇزىلىس جاساۋ باعاسىن مالىمدەپ، كەپىل سوماسىن ۇستەمەلەۋ مەحانيزمىن اتقارۋ سياقتى تاسىلدەر ارقىلى جات نيەتپەن باعا تالاسۋ، ۇقىقتى الىپ العان سوڭ بورىشىن وتەمەۋ ارەكەتتەرىن تەجەپ، اناعۇرلىم ٴادىل كەن شارۋاشىلىعى باسەكە بازارىن قالىپتاستىردى.

　　كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن بەرۋ ۋاقىت ٴتارتىبىن دالمە ـ ٴدال ناقتىلاندىردى. بولىكتەردى وتكەرمەلەۋ جوسپارىن جاساپ، كەن بايلىعى بازارىنا باقىلاۋ ـ تەكسەرۋ، كاسىپ سالاسىن دامىتۋ جانە قامداۋ ـ قاجەتسىنۋ جاعدايىنا تالداۋ جاساۋ ارقىلى ماۋسىم، اي بويىنشا توپقا، رەتكە ٴبولىپ بەرىپ، اتقارۋ بارىسىندا قاجەتكە قاراي يكەمدى رەتتەپ، تارتىپپەن وتكەرمەلەدى.

　　مەملەكەت مەنشىگىندەگى كاسىپورىندار مەن حالىقتىق كاسىپورىندارعا بىردەي قارادى. شينجياڭ مۇناي ـ تابيعي گاز　　 بارلاۋ ـ اشۋ ٴتۇزىلىسى رەفورماسىنان بەرى، جۇڭگو مۇناي توبى، جۇڭگو مۇناي حيميا توبىنان سىرت، شينجياڭعا جاڭادان　　　　　　24 مۇناي ـ تابيعي گاز بارلاۋ كاسىپورنى ىرگە تەۋىپ، حالىقتىق كاسىپورىندار %90 تەن استامىن ۇستادى.

　　7 ـ ايدا تارىم ويپاتى مەن جوڭعار ويپاتىنداعى 2 مۇناي ـ گاز الابى بولىكتەرىنىڭ ٴساتتى ماڭدايشالىق اسىپ وتكەرمەلەنۋىمەن شينجياڭنىڭ مۇناي ـ گازدى وتكەرمەلەۋدەگى ٴۇزىلىس جاساۋ باعاسىن مالىمدەپ، كەپىل سومانى ۇستەمەلەۋ مەحانيزمى تاعى دا ىسكە قوسىلدى.

　　9 ـ ايدان 11 ـ ايعا دەيىن، اۆتونوميالى رايوندىق ۇكىمەتتىك قىزمەت وتەۋ جانە الەۋمەتتىك بايلىق ساۋدا ورتالىعىندا جاراتىلىستىق بايلىق مينيسترلىگى مەن اۆتونوميالى رايوندىق جاراتىلىستىق بايلىق مەڭگەرمەسىنىڭ تاپسىرۋىمەن وتكەرمەلەگەن　　6 توپتاعى 34 كەن بارلاۋ ۇقىعىنىڭ ايىرباس سوماسى ىركەس ـ تىركەس “ەڭ جوعارى شەككە” جەتتى.

　　قازىر تەڭىز دەڭگەيىنەن بيىكتىگى 5000 مەتردىڭ ۇستىندەگى حوشاۋيۇن قورعاسىن ـ مىرىش كەنى، جۇمىس رايونىندا نەگىزگى تاسىمال جولىن سالۋ مەن كەن رۋداسىن ۇيەتىن ورنىنىڭ قۇرىلىس قىزمەتى ورىندالىپ بولدى، كەن ونەركاسىپ الاڭى، ۇنتاقتاۋ پۋنكتى، جەر تارازى، ماي قويماسى، ماي قۇيۋ پۋنكتى، كەن قونىس ورنى، نەگىزدىك قۇرىلىستى ايىرۋ سياقتى نەگىزدىك قۇرىلعىلار قۇرىلىسى ورنىقتى ىلگەرىلەتىلۋدە. جاسىل زەردەلى كەن قۇرىلىسىندا قاجەتتى كەن رايونىنىڭ ارناۋلى جولى، ەلەكتر تورى، حابار ـ بايلانىس، شوفەرسىز كەن اۆتوموبيلى سياقتى　　 جۇمساق ـ قاتتى بولشەك سايكەستى ينجەنەريالارى دا تەڭ جۇرگىزىلۋدە.

　　اشۋ، پايدالانۋ جوباسى بويىنشا، الداعى 5 جىلدا شينجياڭ حوشاۋيۇن قورعاسىن ـ مىرىش كەنىنىڭ جوعارعى، تومەنگى بۋىنداعى كاسىپ تىزبەگى 50 ميلليارد يۋاندىق ٴونىم قۇنى كولەمىن قالىپتاستىرىپ، 5300 ادامدى كاسىپتەندىرەدى.

　　قامتاماسىز ەتۋدى كەمەلدەندىردى

　　شىعىس جەلىمەن دەر كەزىندە جەلكەن جايدى

　　مەملەكەت ستراتەگياسىن، كاسىپ سالاسىنىڭ زارۋلىگىن، بازاردىڭ قاجەتىن ارقاۋ ەتىپ، كەن بايلىعىنىڭ جاي ـ جاپسارىن تەكسەرىپ انىقتاپ، نازاردى ماڭىزدى كەن ونىمدەرىنە اۋدارىپ، كەن رايوندارىنىڭ كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن ورنالاستىرۋ، وتكەرمەلەۋ جاعدايىن انىقتاپ، ساپالى بولىكتەردى وتكەرمەلەۋدى جەدەلدەتۋ ــ كەن بايلىعى حاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ العى شارتى.

　　بيىل جىل باسىنان بەرى، شينجياڭ قارجى قوسۋ، تەحنيكالىق كۇش، نىساندى قولداۋ سياقتى كوپ جاقتان ٴتۇيىندى تۇردە بەيىمدەلىپ، شينجياڭنىڭ كەن شارۋاشىلىعىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتتى.

　　ٴتۇزىم جاعىندا، اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى كەڭسەسى «كەن شارۋاشىلىعىنىڭ جوعارى ساپالى دامۋىن ىلگەرىلەتۋ جونىندەگى ٴبىرقانشا شارانى» باسىپ تاراتىپ، اسا قۇندى 10 ٴتۇرلى شارانى العا قويىپ، جاڭا جاعدايداعى گەولوگيالىق كەن ىزدەۋ، كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعىن باسقارۋ، بايلىقتى اشۋ، پايدالانۋ، عىلىم ـ تەحنولوگيادا جاڭالىق اشۋ سياقتى كەن شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى كورنەكتى ماسەلەلەردى كۇش سالا شەشىپ، بايلىقتى قامتاماسىز ەتۋ قابىلەتىن شىنايى جوعارىلاتتى.

　　ٴتاسىل جاعىندا، اۆتونوميالى رايوندىق گەولوگيا مەكەمەسى اقسۋ گەولوگيا　　　　   ۇلكەن اترەتى ٴبىر ميلليون 100 مىڭ يۋان قارجى توپتاپ، تىك ۇشاقپەن ادام جانە　　　　 زاتتىق ماتەريالداردى جەتكىزىپ، جەردىڭ جارىلۋى كۇشتى، جول قاتىناسى قولايسىز، حاۋىپسىزدىك قاتەرى جوعارى باي اۋدانىنداعى اقتوسۋر قالايى ـ مىس كەنىن تەكسەرۋ سياقتى 5 ٴتۇيىندى قىزمەت رايونىنا گەولوگيالىق كەن ىزدەۋ قىزمەتىن ورىستەتىپ، شينجياڭنىڭ جەر گەولوگيالىق ٴىسورنى “ٴوز قالتاسىنان اقشا شىعارۋى” سىندى كەن ىزدەۋدىڭ جاڭا ٴادىسىن تاپتى.

　　قارجى جاعىندا، شينجياڭ اينالىم جالپى كولەمى ٴبىر ميلليارد 801 ميلليون يۋاندىق حاۋىپ ـ قاتەردى بارلاۋعا قارجى قوسۋ قورىن جاسامپازدىقپەن قۇرىپ، ەكى بولىكتىڭ كەن بارلاۋ ۇقىعىنا ٴساتتى قول جەتكىزىپ، 131 نىساندى دالەلدەدى.　　 2024 ـ جىلى اۆتونوميالى رايوننىڭ قازىنادان شىعارعان قارجىسى بۇرىنعى　　  150 ميلليون يۋاننان 500 ميلليون يۋانعا ارتىپ، 108 گەولوگيالىق بارلاۋ نىسانىن اتقارۋدى ورنالاستىردى.

　　تەحنولوگيا جاعىندا، عىلىم ـ تەحنولوگيا تىرەگى مەن دالالىق تەحنولوگيالىق قامتاماسىزداندىرۋدى كۇشەيتتى. قاتىناس ـ تاسىمالدى قامتاماسىز ەتۋ، دالالىق تۇرمىستى قامتاماسىز ەتۋ، جولشىباي تىنىعىپ رەتتەلۋ قىزمەت وتەۋى سياقتى يقۋاتتاردى ارقاۋ ەتىپ، ٴۇرىمجى دالالىق جالپىلىق قامتاماسىزدىق بازاسى سياقتى “N+5+1” دالالىق جالپىلىق قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن كۇش سالا قۇردى.

　　قازىر شينجياڭ مەردىگەر شاقىرۋ، باسەكەلەستىرە ساتۋ، ماڭدايشالىق اسۋ تاسىلىمەن اشىق باسەكەلەستىرىپ وتكەرمەلەپ، باسىمدىققا يە كاسىپورىنداردى كەن بايلىعىن بارلاۋ ـ اشۋعا تۋ باستان ات سالىسۋعا باۋراپ، ەرەكشەلىك پەن باسىمدىقتى ايگىلەيتىن وسىزاماندانعان كاسىپ جۇيەسىن جەدەل قالىپتاستىرۋدا.

　　وندىرىستەگى جانە اشىلۋ ۇستىندەگى 10 نەشە كەنى بار شينجياڭ ٴتۇستى مەتال ونەركاسىبى (توبى) شەكتى جاۋاپكەرشىلىك سەرىكتەستىگىنىڭ ساقتالعان ليتي، مارگانەتس، نيكەل، مىس سياقتى بايلىقتار مولشەرىنىڭ كومەسكى ەكونوميكالىق قۇنى ٴبىر تريلليون 300 ميلليارد يۋان بولىپ، مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق بايلىق قامتاماسىزدىعى حاۋىپسىزدىگىنە بەرىك نەگىز قالاۋ شارت ـ جاعدايى بار.

　　10 نان استام كەن شارۋاشىلىعى ۇقىعى بار شينجياڭ باگاڭ كەن بايلىعى شەكتى سەرىكتەستىگى جىلدىق تەمىر رۋداسىن اشۋ كولەمىن 17 ميلليون تونناعا جەتكىزىپ، جاسىل زەردەلى قازۋ، سۇرىپتاۋ نىسانى سياقتى ٴتۇيىندى ينجەنەريالاردىڭ سالىنىپ تياناقتانۋىن جەدەل ىلگەرىلەتىپ، وڭىرلىك تەمىر كەن بايلىعىمەن قامداۋ قۋاتىن جوعارىلاتۋدا.

　　جاڭا كەزەكتى كەن ىزدەۋدە قامال الۋ ستراتەگيالىق ارەكەتىندە مەملەكەت شينجياڭدا 120 ٴتۇيىندى كەن ىزدەۋ رايونىن ورنالاستىرىپ، 22 ٴىرى بايلىق بازاسىن بەلگىلەدى.

　　بۇكىل ەلدەگى قۋاتتى كەن بارلاۋ ورىندارى، كەن شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارى شينجياڭعا ىركەس ـ تىركەس كەلىپ، “كەن ىزدەۋ زور بىرىككەن شايقاسىنىڭ” سۇلباسى العاشقى قادامدا جارىققا شىقتى، ٴبىر توپ ستراتەگيالىق كەن ونىمدەرى مەن باسىمدىققا يە كەن ونىمدەرىن بارلاۋ ـ اشۋ زاپاس رايونى، ستراتەگيالىق ۇلاستىرۋ رايونى جەدەل قالىپتاسۋدا.

　　رەفورمانىڭ ماڭگى شەگى جوق. شينجياڭ مەملەكەتتىڭ ەنەرگيا بايلىعى جاعىنداعى ستراتەگيالىق قامتاماسىزدىق بازاسى سىندى ستراتەگيالىق ورنىنان كوز جازباي، رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋدى قوزعاۋشى كۇش ەتىپ، بايلىق باسىمدىعىن دامۋ باسىمدىعىنا اينالدىرۋعا قۇلشىنىپ، مەملەكەتتىڭ كەلەلى جاعدايىنا قىزمەت كورسەتۋمەن بىرگە، بۇكىل شينجياڭداعى ٴار ۇلت حالقىن ٴتىپتى دە ويداعىداي باقىتقا كەنەلتۋدە.

　　(«شينجياڭ گازەتىنەن» الىندى)